Inwestycje budowlane na gruntach rolnych lub leśnych wiążą się z koniecznością poniesienia znacznych kosztów publicznoprawnych, w tym tzw. należności za wyłączenie gruntu z produkcji. Co jednak w sytuacji, gdy plany inwestycyjne ulegną zmianie, a należność została już wniesiona? Przepisy przewidują instytucję rezygnacji z uzyskanego prawa, która pozwala na odzyskanie wpłaconych środków.
Poniżej przedstawiamy zasady i praktyczne wskazówki, jak przejść przez proces zwrotu należności w świetle najnowszego orzecznictwa.
1. Termin 2 lat – podstawa Twoich roszczeń
Zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (u.o.g.r.l.), właściciel, który w okresie 2 lat zrezygnuje w całości lub w części z uzyskanego prawa do wyłączenia gruntów z produkcji, otrzymuje zwrot uiszczonej należności (wyrok NSA z 27.04.2023 r., sygn. akt I OSK 596/22).
- Termin: Masz równo 2 lata od momentu uzyskania prawa do wyłączenia na zgłoszenie rezygnacji.
- Wysokość zwrotu: Otrzymasz kwotę odpowiadającą powierzchni gruntów, które faktycznie nie zostały wyłączone z produkcji.
- Czas wypłaty: Organ ma obowiązek zwrócić środki w terminie do trzech miesięcy od dnia zgłoszenia rezygnacji.
2. Intencja ważniejsza niż słowa
Wielu inwestorów obawia się, że ich wniosek zostanie odrzucony, jeśli nie użyją w nim sformułowań ściśle ustawowych. Orzecznictwo NSA staje tu po stronie obywatela. Okoliczność, że we wniosku o zwrot należności nie zawarto dosłownie słowa „rezygnuje”, nie oznacza, że intencją strony nie była rzeczywista rezygnacja z wyłączenia (wyrok NSA z 27.04.2023 r., sygn. akt I OSK 597/22). Organ ma obowiązek badać rzeczywistą wolę inwestora. Oczywiście najlepiej jednoznacznie napisać, że chodzi nam o rezygnację z uzyskanego prawa do wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej lub leśnej. Należy wskazać czy rezygnacja dotyczy całości czy tylko części gruntu.
3. Rezygnacja a przejście na „specustawy”
Zdarza się sytuacja, w której inwestor uzyskał zgodę na odlesienie lub odrolnienie na zasadach ogólnych, a następnie jego inwestycja została objęta np. specustawą (np. przesyłową lub terminalową).
Wybór trybu uregulowanego w specustawie oznacza rezygnację z uzyskanego wcześniej prawa do wyłączenia gruntów na podstawie przepisów ogólnych (wyrok NSA z 07.10.2022 r., sygn. akt I OSK 89/21). W takim przypadku podmiot, który wcześniej uiścił należność na zasadach ogólnych, może skutecznie domagać się jej zwrotu, gdyż specustawy często zwalniają z takich opłat (wyrok NSA z 27.04.2023 r., sygn. akt I OSK 594/22).
4. Do kogo skierować oświadczenie i wniosek?
To kluczowy element proceduralny. Zwrot należności stanowi odrębną sprawę administracyjną od samego zezwolenia na wyłączenie gruntu z produkcji (wyrok NSA z 11.12.2019 r., sygn. akt II OSK 247/18).
Właściwym do dokonania zwrotu jest dysponent funduszu, na który wpłynęły środki:
- Dla gruntów rolnych (Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych) właściwy jest Marszałek Województwa (wyrok NSA z 19.04.2023 r., sygn. akt I OSK 437/22).
- Dla gruntów leśnych (Fundusz Leśny) właściwy jest Dyrektor Generalny Lasów Państwowych (wyrok NSA z 11.12.2019 r., sygn. akt II OSK 247/18).
Ważne: Starosta lub Dyrektor RDLP, którzy wydali pierwotną decyzję o odrolnieniu/odlesieniu, zazwyczaj nie są organami właściwymi do rozpatrzenia wniosku o zwrot pieniędzy.
5. Decyzja odmowna to nie koniec drogi
Sam zwrot należności jest czynnością materialno – techniczną. Jednak w przypadku, gdy organ nie zgadza się z Twoim wnioskiem, ma obowiązek wydać decyzję administracyjną o odmowie zwrotu (wyrok NSA z 11.12.2019 r., sygn. akt II OSK 247/18). Taka decyzja otwiera Ci drogę do złożenia odwołania, a w ostateczności – skargi do sądu administracyjnego.
Porada praktyczna: Jeśli planujesz rezygnację, nie musisz czekać na formalne wygaszenie decyzji o wyłączeniu gruntu z produkcji. Przepisy nie uzależniają możliwości prowadzenia postępowania o zwrot od wydania ostatecznej decyzji w przedmiocie wygaśnięcia pierwotnego zezwolenia (wyrok NSA z 19.04.2023 r., sygn. akt I OSK 437/22).
Świadczymy kompleksowe wsparcie w sprawach związanych z wyłączeniem gruntów z produkcji rolniczej lub leśnej. Zapraszamy do kontaktu.